Druk neemt toe
Joh. burg 3 Sept. 1899
Ja, ik zal maar eerst de topics of the day behandelen n.l. de benarde toestand waarin we verkeeren. Ik kom juist van den Kaapschen trein af die honderden vluchtelingen naar de Kaap vervoert, meestal vrouwen en kinderen, die uit oorlogsvrees weggaan. Zoojuist zijn misschien 500 menschen vertrokken en dit gaat zoo al eenige weken door elken avond. Als het zoo veertien dagen of drie weken doorgaat, dan zijn er amper geen 1000 menschen meer in Johannesburg over deze eertijds zoo bloeiende aanhoudend drukker wordende goudstad. Het lijkt thans wel een ijzerstad.
see Alles is spotgoedkoop, fietsen worden voor L.7 à 8 verkocht, eerste merken, die thuis nog een F. 200 kosten. Meubels voor een prikkie onder Europeesche prijzen, maar daarentegen voedingsstoffen zijn dubbel zoo duur geworden. Ieder heeft zich reeds voor den oorlog geproviandeerd, de winkels, die nog open zijn, zijn leeg, andere winkels hebben gesloten. Overal waar men loopt hoort men het doffe geslaan van den hamer, die de verschillende winkels barricadeert. De winkels gelijken vestingen. De geheele gevel is met ijzerplaten beslagen, andere met balken.
Ik heb voor al het geld dat ik missen kon etenwaren laten koopen door Mrs. V. waarbij ik in huis lief en leed zal deelen. Meel, zout, wordt boonen, erwten enz. Aan de marktmeester hier heb ik opdracht gegeven een stuk of 12 kippen voor me te koopen en een honderd eieren, te zeggen voor samen, dan kunnen we zoo eens eenmaal in de week in den oorlog een kippetje de kop laten afsnijden, voor een soepie.
De treinen zijn overvol. Hier hoort men, vrouwen en kinderen bij elkaar die moeten zitten. Mannen moeten maar in beestenwagens. De Kaapsche spoorwegen zenden geen wagens terug, want die moeten bewaard blijven voor het verzenden van troepen. Gepantserde treinen worden gemaakt, alles voor het naderende onheil “den oorlog”.
Hoe wreed is toch de mensch. Mijnheer Joe Chamberlain zit in London, misschien onder het drinken van een glas wijn en het rooken van een Havannah het Engelsche of Afrikaansche noodlot te bespreken. Hij gaat niet vechten, terwijl hier vanaf den president tot den daglooner gaat vechten. Als President Kruger den oorlog aanneemt dan gaan zijn zoons, kleinzoons en al zijn familie, de geheele regeering, ieder gaat zijn leven opofferen. Waarom wordt er oorlog gevoerd, niemand weet, zulke grieven zijn er niet. Het is een kapitalistenkliek die niet tevreden is alleen met het goud maar ook het land zelf hebben wil. De mijners loopen eveneens weg. Verschillende mijnen staan stil.
Ja het is jammer dat Engeland niets toegeeft, want dan kon alles vreedzaam geschikt worden en wat zal nu het einde zijn, een oorlog die land en volk verwoest.
Ik heb vandaag ook juist gelezen dat er een massa meeting in Amsterdam was van 250000 menschen die het Engelsche Consulaat willen bestormen.
Nu zult U misschien ook wel graag willen weten wat mijn gedrag precies zijn zal. Mee ten strijde gaan doe en kan ik niet. Want een geweer kan ik niet in de hand hebben en te paard kan niet zitten, kan ik voor administratief werk gebruikt worden dan ben ik hun man, maar den loop ook geen gevaar. Bovendien wil ik mij dan bij de Hollandsche politiemacht aansluiten Dit is een corps van nette Hollanders hier, die in geval van oorlog met troepen van 25 man politiedienst gaan uitvoeren, dat wil zeggen die gaan zien of het met de vrouwen nog goed gaat, die alleen achtergebleven zijn waarvan de mannen ten strijde zijn.
Ik ben bereid het land te helpen zooveel in mijn vermogen is zonder opoffering van leven en misschien dat de courant toegestaan wordt te blijven bestaan om Hollandsche berichten te verspreiden onder de boerenvrouwmenschen, die van hunnen mannen en zonen zullen willen horen.
Het zal iedereen verwonderen hoe het zal afloopen, men heeft nogal goeden moed op de Boeren, want die zijn zeer krachtig in verband met den Vrijstaat en kunnen wel een 50.000 man op de been brengen en daartegen kunnen het100 duizend Engelschen niet uithouden, want ze zijn eerste schutters, men kan aannemen dat elk schot van de boeren zijn man raakt. Ze schieten nooit in ’t wild, ze hebben altijd een doel, hetgeen niet het geval is met de Engelsche soldaten. Die schieten in salvo’s zoodat van 100 schoten misschien een of 2 raken.
Overal worden de boeren onrustig. Ze hebben het peerd al gezadeld staan met een biltong onder het zadel en geweer geladen. Een biltong is een bout vleesch die in de zon gedroogd is en zoo hard als steen geworden. De boeren nemen die dan onder het zadel van hun paard waarop ze rijden en door het hobbelen wordt zoo’n biltong dan zacht en daar leeft de boer dan van in oorlogstijd tenminste het voornaamste gerecht. In de Kaapkolonie, hetgeen natuurlijk Engelsch is zijn de ministers boergezind en helpen de boeren zooveel als ze kunnen.
J. burg – 1 Oct. 1899
Het is zeer merkwaardig hoe de Boeren heldhaftig en vaderlandslievend zijn. Ze gaan met het grootste genoegen ten strijde, verlaten vrouwen, kinderen en moeders, niet ouders want de vaders gaan zelf mede, onder de commando’s ziet men mannen grijs van haar en krom van leden, doch dit maakt niet,
als ze maar een vinger over hebben om de trekker van het geweer over te halen en één oog om het geweer te mikken. Dagelijks vertrekken de treinen met commando’s duizenden boeren en boergezinde uitlanders, waaronder alle naties, behalve de Engelschen natuurlijk, doch de vurigsten zijn Hollanders, Duitschers en Ieren. Ook Amerikanen, vanmiddag is er nog een Duitsch commando vertrokken van een 600 a 700 Duitschers, die zich vrijwillig aangemeld hebben en onder eigen commandant vechten. Ook Hollanders vechten gedeeltelijk onder eigen commandement. Ieder gevoelt voor de boeren want zij zijn in hun recht. Ik vind het anders ellendig te denken zooveel menschen moeten elkander doodschieten, alles voor dat goud dat in den grond zit, waarmede de Heeren Kapitalisten steeds meer en meer in de zak gestoken hebben, terwijl de werkman uitgezogen werd. Overal in de stad ziet men vlaggen, geheel internationaal, Fransch, Duitsch, Zwitsersch, Hollandsch, Amerikaansch, Belgisch. Kortom van alle landen om het eigendom te beschermen. Vele groote gebouwen zijn als hospitalen ingericht en wappert van die gebouwen overal de roodekruisvlag. Onder de Engelschen heerscht een paniek. Het spoor is aan het gouvernement overgegaan. De rijtuigen worden behouden voor het vervoer van de troepen naar de grenzen. Den geheelen dag vertrekken er extra treinen
met burgers van die land naar de grenzen. De vluchtenden moeten in open beestewagens en gewone lage open goederenwagens. In zoo’n wagen naar de Kaap of Natal, een reis die in deze omstandigheden 3 dagen duurt.
De menschen moeten bepaald ziek aankomen, want het regent de laatste dagen verschrikkelijk veel en onweeren dito. De stations staan vol bagage, verantwoordelijkheid wordt er niet meer voor erkend. De menschen die nog over zijn zijn grootendeels ambtenaren of loafers. Mijn baas is ook naar het front vechten.
Ik zal maar eindigen met U nogmaals op Uw geweten gedrukt te hebben, maakt U toch niet ongerust, ik ben niet in gevaar. Wees vroolijk en plezierig en ontvang elk in ’t bijzonder duizenden lekkere zoenen van Uw U innig en oprecht liefh. I.
8 October 1899
Paarden ziet men amper niet meer, die zijn zoowat allen opgecommandeerd. De trams loopen ook zoo goed als niet meer want daarvan zijn ook de meeste paarden weg. Gister zag ik nog zoo een paar honderd paarden wegtrekken.
Berichtgeving
J.burg 15 Oct. 1899
Waarschijnlijk als deze brief in Uw bezit komt, dan hebt U in een drie à 4 weken geen brief van mij gehad, de schuld van den oorlog.
3 November 1899
—— is het de moeite waard een copie meer te maken.
—— de meeste officieele telergammen, bij onze politie ontvangen,
die tot nog toe verspreid zijn. Ze zijn oorspronkelijk in het Hollandsch gekomen, maar ik heb ze in Engelsch overgeschreven, opdat de officieren, die Duitsch en Fransch zijn ze lezen kunnen.
Een der copieen zend ik U op voorwaarde U ze bewaart en ze mij ter gelegener tijd terug overhandigd.
Vertraging omdat de brieven niet meer de gewonen weg volgen over de Kaapkolonie maar thans over Delagoabaai gaan.
Job bij Politie van de mijnen
Ik ben niet meer bij de Randpost daar door de critieke toestanden het personeel verminderd is en ik daarvoor dan het eerst in aanmerking kwam, omdat het laatst daar gekomen was, en ben ik maar bij de politie gegaan n.1. bij de speciale politie voor de mijnen, waar ik eens administratieve betrekking gekregen heb n.l. van typewriter waarvoor ik op 15 sh. per dag ben aangenomen.
Mijn uniform een bruin kakies pakje met een Transvaalsche hoed, een rand van 20 cM. breed waarvan een kant met het Transvaalsche wapen omgeslagen is en zilveren knoopen op mijn jas. Wel leuk, maar het is leuker als de oorlog voorbij is.
Met de aankondiging van de Krijgswet moeten de Engelschen allemaal het land uit voor a.s. Woensdag. ‘s Avonds om 6 uur mag geen Engelschman meer op straat en om 9 uur niemand weer dan de politie, tenzij hij een nachtpermit heeft en reizen mag men niet anders dan met een pas.
Waar we zin in hebben commandeeren we maar. Een cab zeggen we: ik commandeer je om te rijden. Veel kan ik U niet schrijven omreden er geen brievengeheim meer bestaat. De brieven worden opengemaakt
25 Oct.1899 (Politiepapier)
Vandaag vernam ik dat er vanmiddag een mail via Belagoabaai vertrekt via Lorenco Marques met een Duitsche of Fransche boot.
Meer oorlog
J. burg 28 Nov.1899
Gister uwe lieve brieven gedateerd 14 Oct en 19 Oct. ontvangen. Ja met kunst en vliegwerk. De Fransche boot, de Gironde had haar n.l. aan boord. Eenige mijlen voor de haven van Lorenco Marques wordt de Gironde door de Terrible(een Engelsche kruiser) gesignaleerd om te stoppen. Hieraan werd geen gevolg gegeven. De Terrible achtervolgt haar met kanongeschut, doch zij vaart door harder dan de Terrible, met het gevolg dat de Gironde behouden en wel te Lourenco Marquez ankert. Wij in onze vuistjes gelachen. Tot dato zit ik hier rustig in J. burg, dat zoo veilig is als het nooit tevoren was. Alle verdachte personen zijn over de grenzen gezet. Die achterblijven zijn allen, natuurlijk zijn er uitzonderingen onder, nette menschen, die van de Regering een permit gekregen hebben, on in het land te mogen blijven.
En jullie vraag: Waarom ben je niet naar Holland gekomen?
Wie gaf de muzikantjes? Ja in hoogen nood had daartoe overgegaan. maar wat moet ik in Holland doen, geld heb ik nog niet voldoende om te zeggen, ik ga een pleizierreisje maken.
17 Nov. 1899
Het is verschrikkelijk zoo van de familiebetrekkingen afgesneden te zijn. Het laatste bericht dat ik van U gehad heb is voor ongeveer 10 weken gedateerd.
Wat de oorlog betr. tot nu toe zijn de Boeren gelukkig geweest. Ik hoop dat het zoo zal blijven. De Engelsche gewapende treinen, de luchtballons en dergelijk nieuwerwetsch oorlogstuig dit zijn maar spulletjes voor de Boeren. De Transvaalsche kanonnen en Mausers zijn beter. Shells en lyddiet-bommen, Gen. Joubert kanon (Fransch) waaruit bommen komen van een halve yard doorsnede en kunnen op 6000 yard afgeschoten worden.
It is only a throughmarch to Pretoria, maar ze vergaten de Transvaalsche Boeren, tot nog lijkt het een throughmarch to the Cape or Natal.
Gisteren (16-11’99) hebben ze een gewapende trein genomen en 70 man krijgsgevangenen gemaakt. De hier gevangen genomen soldaten zeggen blij te zijn den oorlog uit te zijn. Zoo’n grappie is heel aardig, maar er moesten geene menschenlevens mede gemoeid zijn en dit is helaas maar al te erg. A1 eenige lui die ik goed gekend heb en waarmee ik samengewerkt heb zijn gevallen, dood en zwaar gewond. Het kan een land niet goed gaan, dat oorlog zoekt. Moge nu het resultaat zijn dat Engeland geheel uit midden Afrika verdreven wordt.
——(werktijd mijnpolitie) het is een heele dag van ’s morgens kwart over acht met anderhalf uur schaft ’s middags, ik heb elken avond tot half negen dienst.
Verleden week had ik mijn heele baard laten staan, maar dit vonden de menschen te oud staan en heb ik nu een enkel Henry quatre baardje op komst.
Het is een mode hier geworden om baard te laten staan of het een oorlogsgewoonte is, dat weet ik niet.
24 Dec ’99
Eng. corps lanciers (verhaal 300 voetstappen)
29 Dec.’99
Het eenige nieuws dat Lord Roberts en Lord Kitchener hier komen om het opperbevel over te nemen.
Wat de oorlog betr. zijn de Boeren tot nu toe op kleine uitzonderingen na, als Elandslaagte, hoewel helaas met verlies van vele menschenlevens in vergelijking met de Engelschen nihil, overwinnaars geweest.
Volgens officieuse mededeelingen zijn de Boeren reeds met Buller slaags geweest met het gevolg, dat de Boeren van hunne posities verdreven werden, doch later ze weer onder het vallen van velen der vijanden teruggenomen. De Boeren gedragen zich dapper en persen respect van een ieder af. De vlag voor het Vereenigde Zuid Afrika, onder de Hollandsche taal en zeden hoop ik zal spoedig wapperen. Het zal een vijfkleur zijn Rood-Wit- Blauw-Oranje-Groen(hoopkleur). Enkele gelederen hebben deze vlag reeds bij zich.
Het tegenwoordige gevecht vinden we in de geschiedenis van ons vaderland terug. Dat het kleine Hollandje aan het indertijd machtige Spanje de les las. Ook tegen Engeland is Holland in vroegere eeuwen met roem beladen uit den strijd getreden. De boeren hier maken op mij den indruk als de oude Watergeuzen in Holland.
In den oorlog zijn mannen met grijzen baarden, van 70 jaar en ouder maar ook jongens van15 en 16 jaar. Zelfs vrouwen zullen in tijd van nood gaan vechten.
In Europa zal thans het verhaal van Chamberlain ook wel geen ingang meer vinden. Het zoogenaamde: “It is only a walk, over to Pretoria”.
Ladysmith is steeds nog op het punt van vallen, Kimberley en Mafeking krijgen het warm. De Long Toms maken dat ze geen vuurtje behoeven te stoken. Valt Ladysmith dan is Natal zoo goed als genomen. Daar liggen hoogst waarschijnlijk tusschen 10 en 15000 troepen, die dan krijgsgevangen genomen worden gelijk met kolonel Rhodes, Generaal White, Jameson en anderen. Die Engelschen (3-11) zijn zeer gemeen in oorlogsvoeren. Gewonden worden slecht behandeld. Die gezond gevangen genomen zijn worden gemeen mishandeld. Ze doen de laagste dingen, beschieten het roode kruis, nemen doctoren gevangen etc. De consuls van de verschillende landen hebben protest aangeteekend tegen het barbaarsche oorlogvoeren van Engeland en wordt er waarschijnlijk een Europeesche raad over gehouden.
1 Dec. 1899
De oorlog is nog steeds niet ver gevorderd. Het Engelsche leger is thans geheel hier en valt overal tegelijk aan, zoodat het niet kan uitblijven of beslissende slagen zullen binnen kort geleverd worden en hoop ik maar dat de Boeren winnen zullen
Deze week zijn er ook met de Engelschen kaffers tegen de Boeren baan vechten, waartegen morgen een commando optrekt.
15 Dec.1899
Modderrivier, Stormberg, noodlottige slag bij Elandslaagte
Het Hollandsche Roode kruis is van de week hier ook aangekomen en had een mooie ontvangst in Pretoria alwaar het de gasten waren van Domela Nieuwenhuis (Hollansche consul) Kretchmar van Veen (Directeur Zasm) en F.W.Reitz staatssecretaris.
Prof Korteweg is in Pretoria gebleven als directeur van een ziekenhuis, waar voornamelijk operatien zullen plaats hebben. De anderen zijn naar het front vertrokken naar Natal, terwij1 het Duitsche Roode Kruis, dat ook gelijkertijd was aangekomen, naar de Kaap is gegaan.
De oorlog is in vollen gang. Tot nu toe waren de Boeren gelukkig met uitzondering van Zondag 11 toen verscheidene dooden en gewonden en gevangenen aan onze kant geweest zijn , waaronder grote mannen. Dit is zeer treurig, maar men kan ook niet verlangen dat de oorlog zonder verliezen gewonnen kan worden. Die arme boeren die vallen, die doen het voor zoo’n gerechte zaak, die hun heilig is, de onafhankelijkheid van hun vaderland. Verscheidene Engelschen zijn ook al gevallen en gevangen genomen. Veel meer als van de Boeren, maar voor mijn wensch moest aan beide partijen geen een vallen, slechts krijgsgevangene maken..
Na die nederlaag van Zondag is er nog meer geestdrift gekomen onder de Boeren en melden ze zich bij honderden aan om ten oorlog te trekken. Dinsdag daarop Dundee dan ook door de Boeren genomen. Neen het was verschrikkelijk ongelukkig Zondag, want die troep die de Boeren verslagen heeft, die waren eenige uren van te voren door onze kant verslagen, doch door de mist konden de Boeren de witte vlag niet zien anders hadden ze al gevangen genomen geweest maar toen zijn ze gevlucht en stuitten op een andere partij boeren waaronder de Hollanders en Duitschers, die zwakker waren dan zij, ongeveer 600 Boeren tegen 6000 Engelschen met zwaar geschut De oorlog is tot nu toe heelemaal niet in de Transvaal gevoerd doch op Engelsch rondgebied.
Van de week zag ik in den avond nog boven Johannisburg een luchtballon van de Engelschen met groot zoeklicht, maar wat geeft het al die luchtballons en of ze posities der Boeren weten, de Boeren zijn hun niettegenstaande nog altijd de baas geweest.
24 Dec. 1899
— in deze saaie tijden, dat de oorlog over Zuid-Afrika woedt, zoodat er geen vermakelijkheden van welken aard ook, hier zijn. Nog steeds is de stad dood.
Wint Engeland op het laatst, dan nog is dit geene overwinning. Want elke Boer die valt, kan niet meer geremplaceerd worden en Engeland kan maar telkens nieuwe troepen sturen, dus zou het een langzaam uitmoorden van de Boeren zijn.
5 Januari 1900
De mailvertragingen zijn te wijten aan het ophouden van de Duitsche en Fransche booten, die eerst naar Durban gebracht werden.
Wat betreft de prijzen der etenswaren, die zoo wat 3 a 4 maal de vroegere waarde gestegen zijn, voor een pondje (Eng.) suiker wordt thans 1/3 betaald, terwijl dat vroeger was 5 pond voor 1/
17 Jan 1900
suiker 2/6 (F.1.50) de 4 ½ ons. Parafine, die vroeger 15/ een kist was is thans L.2.10.0, zeep van 15/ vroeger een kist is thans L 2.10.0, meel het driedubbele van vroeger enz.
Al zijn de dingen duurder er is momenteel nog kost genoeg in het land.
31 Jan. 1900
Ik heb het wat betrekking betr. wel goed getroffen. De bazen zijn allen van de eerste lui, tenminste wat eerste lui hier zijn geldmannen, die allen erg beleefd en voorkomend zijn. Bovendien betalen zij voor oorlogstijd tamelijk goed. Was er geen oórlog dan was ik dubbel en dwars tevreden. Ik ben op het Hoofdkantoor, ook Zondag.
Militaire begrafenissen zijn aan de order van den dag, hier net zoo veel als in Pretoria. Het verlies der Engelschen wordt op 6000 geschat, waarbij vele officieren en generaals.
om half 6 bij Cornelissen mee gaan melken in dit blikken enmertje.
8 Febr. 1900
Wat het oorlogsnieuws van hier betreft is gelukkig nog altijd hetzelfde. De boeren zijn tot nog toe steeds overwinnaars. Gisteren was er weder bij de Tugela gevochten, waarbij de Engelschen een onbeduidende positie van de Boeren genomen hadden, die echter heden weer teruggenomen is door de Boeren. Nadere bijzonderheden ontbreken echter ten volle, zoodat ik U hieromtrent niets kan schrijven .
De dagbladcorrespondenten van het Handelsblad zullen echter voordat deze mail vertrekt, wel het noodige berichten, zoodat U dit in het Handelsblad kunt lezen, die over ’t algemeen zeer goed op de hoogte zijn, want tusschenbeide lees ik dit blad wel eens, daar een mijner kennissen geregeld het Handelsblad gestuurd krijgt van Holland en zien we daaruit dat het Handelsblad maar niet alles klakkeloos van de Eng. bladen en telegrammen overneemt.
Hoe lang zal die onheilbrengende oorlog nog voortduren. Ware hij maar al voorbij want het is naar dagelijks toch te hooren van die massa’s slachtoffers en eenmaal zal Engeland toch om den vrede vragen moeten daar de Engelsche troepen nog niet een zeg behaald hebben waarop ze trotsch kunnen zijn. De eenigste was bij Elephantslaagte, al waar ze gestuit hebben op een troep Engelschen die van Dundie gevlucht waren 6 maal sterker dan zij, dus waartoe voert Engeland lange oorlog om meer meer soldaten en officieren te laten vallen. Juist zie ik een speciale editie van de Volksstem, die de terugname van de positie aankondigt.
De handel staat hier gewoon nog stil. Alleen kapitalisten kunnen nog iets doen, maar menschen zooals ik niet veel……
NB UW brief was opengemaakt volgens krijgswet. ….Het is niet voor de Hollanders dat de brieven opengemaakt worden, want het is bekend genoeg dat de Hollanders allen met de Boeren sympathiseeren, maar zoo men zegt is het dat Engelschen hier brieven naartoe schrijven over een ander land, opdat zij niet opengemaakt zullen worden. …
Gaan er veel lui uit Holland naar de Parijsche tentoonstelling? Hier hooren we er niets van.
Engelsche overmacht
J. burg 22 Februari 1900
Wat de oorlog betreft, daar kan ik U per se niet veel van vertellen om den eenvoudige reden, dat ik er zelf niet veel van af weet. Waarschijnlijk is Kimberey ontzet, doch verder weten we niet veel. Evenwel geloof ik dat er op het oogenblik zwaar gevochten wordt . Ik hoop maar het ten gunste van de Boeren zal uitloopen, doch de Engelsche overmacht is thans overal reusachtig.
Zondag acht dagen was ik in Krugersdorp alwaar ik me goed geamuseerd heb….Die nacht heb ik in het huis van Gerrit Bendien [is familie] geslapen, die met S een huis van kennissen oppassen die tijdelijk gedurende de oorlog het land zijn uitgegaan … en had voor die gelegenheid, of liever ik had het hoog noodig en had het telkens uitgesteld, een nieuw pak kleeren gekocht, mooi blauw met een witte streep. Ik ben er heel zuinig op en leg het weer netjes weg tot den volgenden Zondag dat er weer mede pareert en het bij het uittrekken op bed legt om het niet te vergeten af te schuieren en jawel ik krijg kennissen over uit Pretoria, die mij uitnoodigen om te komen dineeren in Grand National Hotel. Ik wil me ervoor aankleeden in dit nieuwe pak maar jawel, heb ik het misschien verlegd, denk ik? Ik kijk, ik zoek, zoek nogmaals, vraag de boy, vraag de misses, jawel hoor het was weggeloopen met de handen van een dief. Wat een sof.
Ik was maar blijde dat ze niets anders gestolen hadden. De vrienden raadden mij aan om maar sjigejone [sjehegijanoe – gebed voor iets nieuws] te maken, want het was hun al meermalen gebeurd. De dief moet zich in den nacht met een valsche sleutel toegang verschaft hebben, daar ik niet in die kamer slaap, maar in een aangrenzende. Enfin, in elk geval moet ik bij het koopen dezelfde smaak gehad hebben als de dief, die het zeker ook mooi vond, want de andere kleeren hingen nog netjes. Nu moe, ziet U weer dat men niet zuinig moet zijn. Had ik het elken dag gedragen, dan had me dit niet kunnen overkomen.
Als ik de dief gepakt had dan had ik hem doodgeschoten met mijn revolver, waarvoor ik geen kogels op maat krijgen kan en dus met de lucht had geschoten.
De armoede onder het volk hier is verschrikkelijk, zoo juist was er een vrouw hier op de office, die voor haar zoon die gewond van het front teruggekomen is werk kwam vragen. Zij had haar man en al haar 4 zonen naar het slagveld…. menschen die vroeger welgesteld waren moeten thans afhankelijk zijn van voedseluitdeelingen.
De verschillende stoffen zijn zeer duur hoewel ze toch al wat zijn afgeslagen, zoo kost suiker nog maar 1/3, vroeger 5 pond voor een shilling. Eieren zijn thans 3/6 per dozijn. Kaas is niet meer te krijgen.
9 Maart 1900
[NB feb 1900 nieuwe Engelse troepen, 27/2 slag bij Paardenberg keerpunt]
…als U schrijft er in Holland zooveel ziekte is, nu Influenza. Die ziekte kent men hier niet maar daar tegenover komt hier meer dysenterie en typhus voor, hetgeen zoo wat ieder om gezouten te zijn hebben moet, ten minste een van beide.…in elk geval acht ik het wenschelijk voor mijn plannen tot vestigen als handelsman om een reisje door Europa te maken teneinde vertegenwoordigingen en handelsconnecties aan te knoopen.
De boeren zijn de laatste weken minder gelukkig geweest maar zoo ik hoor is er nog geen reden om te wanhopen. Bovendien doen thans geruchten van een naderende vrede de ronde, maar dit alles is zeer onofficieel. In elk geval, hoe eerder de vrede gesloten wordt des te beter het voor alles is, voor de Boeren, voor de Engelschen, voor handel, voor verbroedering. Kortom voor alles. …. Cronjé, die zich overgeven moest stond met een leger van 3000, man tegen een 10 maal grooter met een 100 kanonnen, terwijl de Boeren maar 3 kanonnen hadden. Ladysmith is niet door Buller ontzet, maar is door de Boeren opgegeven omdat zij al hun manschappen wilden centraliseeren, daar de vijand een leger van 200.000 man her heeft en de Boeren nu hun eigen grondgebied zullen gaan verdedigen. In ieder geval hoop ik de vrede spoedig bezegels zal zijn….
Met Kaapstad is alle correspondentie verbroken, zoodat ik heelemaal niet weet hoe of het mijn assurantie staat.
Jet Hijmans uit de pettewinkel van den rijken Jood Hijmans is een kindje wachtende. Mijn hemel, hoor, je hebt gelijk er is niets beter dan eigen haard., en ik, wat moet ik worden erfoompje. Neen zeg maar tegen de kinderen geen kans voor hen. Als Oom Isaac in Holland komt, dan komt hij om ook een vrouwtje te halen. Recht of niet, jelui kunnen er over oordeelen of het huwelijksleven aanbevelenswaardig is. Ik kan nog geen rok naar mijn zin vinden, maar dat komt ook gauw op, in Holland zijn meisjes genoeg naar het schijnt.
Johannesburg 25 Maart 1900
…En de oorlog is nog steeds in vollen gang, hoewel de Boeren naar den algemeenen indruk te oordeelen groote verliezen geleden hebben, schijnen zij momenteel meer vastberaden en kan de oorlog nog een heel langen tijd duren….Finantieel heeft mij de oorlog direct nog niet veel schade gedaan…Indirect heeft hij mij veel schade waarschijnlijk gedaan, maar dit kan later allemaal weer goed gemaakt worden….de laatste nieuwstijdingen van Oranje en Bloemfontein enz zijn zeker niet erg gunstig in Holland ontvangen. Nu hier evenmin, maar thans schijnen de posities bevredigend te zijn…
Ik hoor er is in Amsterdam veel armoede onder de diamantbewerkere en moet het over het algemeen in Amsterdam niet rooskleurig zijn ook wat gezondheid betreft.
… Al mijn vrienden behalve die gesneuveld zijn, zijn thans terug van het front, behalve vA
— daar na den oorlog het nog lang zal duren voordat Kimberley eenig diamant kan voortbrengen, daar de mijnen vol water zijn geloopen. Ook hier aan de Rand zijn dagelijks door die reden duizenden ponden schade. [? brief 31/1 papier speciale politie voor de mijnen-Gouvernements gebouwen]
Het is zoowat Paschen, wat heerlijk zoo’n ouderwetsche Paschen als ‘s middags uit die ronde kommetjes gedronken wordt met jomtifdikke suiker en kaneel en ’s avonds seider met overal witte tafellakens op. Ja eerlijk gezegd ik zou nog eens gaarne ’s morgens om half 6 bij Cornelissen of Krieken mee gaan melken in dit blikken emmertje.
7 April 1900
….de laatste dagen weer wat goeds over de Boeren voor eenige dagen geleden van de Engelschen 7 kanonnen, 200 wagens en ammunitie en een 500 tal krijgsgevangenen genomen hebben en heden morgen was er weer bericht dat een 450 kijgsgevangenen genomen zijn , dus dit gaat weer goed en belooft alles, dat de Engelschen weer even vlug uit den Vrijstaat zullen uitgejaagd worden, als zij er gekomen zijn of liever vlugger, want het heeft hun 5 maanden genomen en zijn ze thans er alweer uitgejaagd op Bloemfontein na. De Boeren zijn blijkbaar weer vol goede moed en zijn al die geruchten van toen de Boeren aan het verliezen waren, van uitzetting van vreemdelingen die niet vechten willen enz, allemaal onwaar gebleken en uit den wereld. Alleen zullen waarschijnlijk alle Engelschen behalve die, die speciaal bekend staan als op de hand der Regering uitgezet worden. …De Boeren hebben het nog lang niet verloren hoor. Ik vind Engeland heeft onverstandig gedaan om maar niet gauw vrede te maken toen de Boeren die hun aanboden. Ze kunnen nu nog voor heel wat teleurstellingen komen te staan en toen waren zij in de winst. Eigenlijk gezegd wenschte ik ook maar dat de vrede spoedig hersteld werd.
Thans gaan de Engelschen de krijgsgevangen Boeren naar St. Helena overbrengen Dit betuigt zwakte, angst dat ze in de Kaapkolonie vrijgemaakt zouden worden en heeft groote verbittering hier onder de Boeren teweeggebracht, welke niet wrakeloos voorbij zal gaan.
Wat hier Johannisburg betreft is nog steeds hetzelfde saai, stil, ‘s avonds een kaartje maken of een bakje spelen, trick track, …en zoo gaan de avonden om, die gezelliger geworden zijn nu V zijn ontslag van de mijnpolitie genomen heeft en ’s avonds weer thuis is.
Vanmorgen zijn er een hoop Hollandsche dames van hier uit naar Holland vertrokken…allen bang voor de komende dingen, waarvoor men toch niet behoeft bang te zijn.
25 April 1900
Zoo ik hoor is de familie L weer op de terugkomst en kan deze zooals vandaag in Lourenco Marques aankomen en vanmorgen zou de familie P. ook vertrokken zijn naar Delagoabaai voor Holland. Roza B. was ook van Krugersdorp hier en gaat geloof ik vanavond weer weg. Ze heeft mij voor Zondag in Krugersdorp .geïnviteerd. Waarschijnlijk dat ik er wel heenga.
Van het front zijn de laatste weken niet veel nieuws doorgekomen of liever gebeurd. Het is verbazend stil. Evenwel wordt elken dag groot nieuws verwacht, daar de Engelschen het in den winter hier zwaar zullen krijgen en alzoo haast zullen maken. De Boeren zullen daar niet kwaad over zijn, en moeten zij, zoo ik hoor zeer sterk zijn….
Gister is hier een groot ongeluk gebeurd, de ontploffing van een kruitmagazijn, waarbij vele menschen daar werkzaam, om het leven zijn gekomen. Ik was er ook later bij en waren er hartverscheurende aanschouwelijkheden.
Met deze boot gaan er verschillende kennissen van mij huis toe:….Zoo gaan de luitjes allemaal weg en komen er niet veel in hun plaats terug, zoodat het hier tamelijk stil wordt. Ik meen zoo onder de vriendenkring, want vreemdelingen zijn er nog genoeg, veel meer als in het begin van den oorlog, dit komt door dat er veel Vrijstaters hier zijn gekomen.
In Holland komen zeker veel geruchten. Van de week sprak ik toevallig iemand die kersversch uit Holland gekomen was, zeker wilde die er vroeg bij zijn. Hij vertelde mij dat de enthousiasme in Holland nog erger was dan hier zelf. Die man kwam regelrecht uit Amsterdam……
Ik practiseer al om geld te maken, maar het wil alles nog maar niet en zullen we maar heel geduldig de tijd afwachten, tot Fortuna mij komt bezoeken.
Ingesloten heb ik het pleizier U een wisseltje van L.10.0.0 te doen toekomen. Uit Uwe brieven vernam ik zoo tusschen de regels door, dat dalles groot hofmeester bij U speelt [=armoe troef] en kon ik het dan niet langer weerhouden om U eens kleine tegemoetkoming toe te zenden. De bank verzekerde mij dat het bedrag in Holland degelijk zou uitbetaald worden en heb ik de risico dan in Godsnaam maar geloopen. Er zijn 10 shilling F. 6.- kosten om het te verzenden, maar enfin, daar is niets aan te doen.
Niet rooskleurig
4 mei 1900
In mijn laatste brief had ik U geschreven over de dynamietontploffing, die plaats gehad heeft en waarbij zeer vele levens te betreuren zijn. Een der gevolgen daarvan was, dat de Engelschen die nog hier waren, hebben moeten hamba gaan. Er zijn dan ook maar zeer weinigen overgebleven, die speciaal daartoe verlof gekregen hebben een 20 à 30tal in heel Johannesburg en dit zijn nog lui die voor het een of ander niet gemist kunnen worden. De familie P is met de vorige mailboot ook vertrokken en eerst was het heelemaal nog niet zeker dat zij gaan zouden want juist den avond voor hun vertrek was dit dynamiet ongeluk en zouden zij de daarop volgende morgen vertrekken en toen ze aan het spoor kwamen mocht niemand het land uit daar aan kwaad spel gedacht was, maar de volgende dag zijn ze toch vertrokken.
17 Mei 1900
Wat oorlog betreft is nutteloos te schrijven, daar wanneer deze brief in uw bezit komt, er hoogstwaarschijnlijk veel gebeurd zijn zal, of ten goede of ten kwade van Transvaal. De laatste tijd was het niet erg rooskleurig, en is elke burger thans gecommandeerd. Hier in Johannesburg is het nog steeds veilig ….
Thans willen de vrouwen ook naar het front gaan vechten, doch ben bang dat de Engelsche soldaten hen gauw omsingelen zullen, enfin we moeten maar afwachten en is mijn wensch den oorlog gauw ten gunste van de Boeren voorbij zal zijn…Johannesburg is nog even dood en vervelend als voorheen en is er maar weinig afleiding, behalve liefdadigheidsconcerten van tijd tot tijd…waarheen ik ook eerst van plan was te gaan, doch later op teruggekomen ben daar het te bajje geld kostte, 10/ entree behalve zoopies die je eens tracteeren moet, vooral daarom ben ik niet gegaan, omdat de Volksstem den raad gegeven had om alle uitlanders het land uit te zetten en nu dacht ik, als de Regeering er zich eens aan stoorde, dan kon dit geld beter gebruiken.
Ja het is een sof hier, waaraan absoluut geen einde schijnt te komen.
En mijn Pretoriasche familie, hoe is het daarmee gesteld? Die schijnen vooreerst maar niet thuis te komen.
De verschillende zaaken zijn hier weer reusachtig duur geworden. Zoo is suiker 1/6 pp, meel tot L 4.0.0. de zak, petroleum tot L 2.10.0 de kist (ongeveer 40 tot 50 kan inhoud), brood dubbele prijzen van vroeger. Vleesch is tot nu toe hetzelfde gebleven. Het gevolg is dat men zoo zuinig mogelijk is en ‘s avonds met kaarslicht zit, die ook al duurder geworden zijn n.1. een shilling per pakje van 6 en ze nu pakjes van 3 gaan maken. Dit is alles het gevolg van de aanhouding der goederen welke voor Transvaal bestemd zijn te Delagoa baai. We zullen ons er maar geen zorg over maken, want in dit land komt alles recht.
25 Mei 1900,
Vooreerst dat de Boeren den laatsten tijd niet zoo gelukkig waren in den Vrijstaat hetwelk ten gevolge had, dat onder de Johannesburgse uitlanders een soort vrees ontstaan is, waardoor vele Hollanders van plan zijn geworden om in eenige dagen naar Holland te vertrekken. Ik voor mij zie de omstandigheden niet zoo zwaar en heb dan maar besloten om hier te blijven, ten einde bij eventueele vrede geen kans voorbij te laten gaan. Gisteren hebben de Boeren een paar overwinningtjes behaald, doch geen overwegende en nu geeft de Volksstem de wenk om ter eere van de verjaardag van de Engelsche koningin alle Britsche gevangenen onvoorwaardelijk vrijheid te verlenen en zullen we afwachten of dit uitgevoerd zal worden.
…dit noodeloos bloedvergieten is afschuwelijk. Bovendien weten we nog niet wat ons allen te wachten staat. Mochten de Engelschen eventueel de ZAR Republiek binnen treden, dan zal de Witwatersrand verdedigd worden, dus Johannesburg en bestaat er nog wel een kans dat Johannesburg mocht ingesloten worden. Indien dit zoo is, wat God verhoede, dan kunt U natuurlijk geen brief van mij krijgen en [ik] schrijf U dit slechts voor geruststelling. Gevaar voor mij bestaat niet en behoeft U U in geen geval ooit ongerust te maken, maar alles zal daarom recht komen, placht Oom Paul te zeggen.
Wat het Johannesburgsche leven aanbelangt…nog steeds het zelfde…De straten zijn nog steeds uitgestorven….
Hoopjes Hollanders gaan naar Holland toe in de loop van eenige weken
8 juni 1900
…dan is het van de week een groote verwondering geweest dat Herman G. en de anderen zelf, dat zij, mij plotseling door die liberale Engelschen het land werden uitgewezen en nu gaan ze vanmiddag om half 4 weg op een moeilijke, oorspronkelijke reis, waarbij een groot deel te voet gedaan moet worden… Ik kan me nu voorstellen dat wanneer hij in Holland aankomt, U denken zult jammer dat Isaac ook niet meer hij het spoor was, doch dit jammer is niet groot want eerstens had ik er nog bijgeweest, dan had nu wellicht nog op de Oosterlijn (het ongezonde deel van Transvaal) geweest en zoodoende niet kunnen meegaan, want het zijn alleen de lui van Johannesburg die weggaan. Bovendien heb ik er nooit nog geen spijt van gehad dat weg was, daar ik veel van handel en algemeene dingen op de hoogte ben gekomen waarvan vroeger niets afwist, hetgeen mij na den oorlog nog te pas kan komen, dan heb ik de laatste tijd meer verdiend dan aan de Zasm en last but not least is de reis niet zoo erg aanlokkelijk momenteel.
…God gave dat die versjwartzte oorlog maar voorbij was, want het is niet anders dan een moordpartij op groote schaal en is het hier thans nog onpleizieriger dan het te voren was. De krijgswet zegt, dat niemand na 7 uur ’s avonds meer op straat mag, bycicle, peerd enz…. Sinds de Engelschen hier waren, alzoo is het een sof om zoo ingesloten te zitten. Mondstoffen kunnen niet ingebracht worden en is alles zoodoende schrikkelijk duur, een sof zooals een Tielsche Boer zich geen voorstelling van maken kan. Voor een zakje meel heeft V verledenweek voor een koopje F36 betaald.
…de familie L die komen zeker hier vooreerst niet meer terug en van de andere familie hoor ik niets, daar Krugersdorp nog Boersch is.
29 Juni 1900
Nieuws van hier weet ik U niet te vermelden. Oorlogsnieuws weet U absoluut meer dan wij hier, want sinds de Engelschen hier gekomen zijn, is er absoluut geen nieuws doorgekomen en weten wij absoluut van niets, noch van buiten het land als Europa, noch van het binnenland…
…kies No 5 laten trekken…
…bicycle gekocht, tweedehands goedkoop, waarvoor later altijd het geld terugkrijgen kan en is mi dit zeer gemakkelijk om naar kantoor te gaan.
Over kantoor gesproken is er vanmiddag een groote vergadering om te beslissen of de politie zal doorgaan en dus of ik en de anderen met mij hunne jobs zullen houden. Enfin, ik hoop maar het goed zal afloopen – en geloof ik ook wel dat het zal.
Ander nieuws is hier niet dan dat het nog saaier is dan voorheen en ware het niet dat SvD dit goed had uitgestuurd [handelswaar, flessen jenever] dan zou ik ook voor 3 maanden naar huis komen…en spijt het mij het goed daar in de [Delago] Baai ligt, want ik kan het niet krijgen.
4 Juli 1900
Juist krijg ik de gelegenheid doordat een vriend van mij naar Kaapstad ga om U eenige letteren van mij te doen toekomen, aangezien de postverbinding met hier nog niet geopend is. …sinds midden Mei niets meer van U vernomen…Had 2 brieven van U doch die waren Februari en Maart…Mijn plan was eerst om einde dezer maand voor een kleine trip thuis te komen, aangezien de mijnpolitie volgende week Dinsdag ophoudt, maar aangezien ik al die tijd van den oorlog hier was, en deze thans misschien nu spoedig voorbij is, zoo wil ik eerst de kat uit den boom zien…Ik weet nog niet wat ik volgende week doen ga, of ik weer een betrekking zie te krijgen, dan dat wat ga handelen.
…vele vrienden van mij naar Holland of elders zijn vertrokken…Hoe gaat het toch met jelui. Ik ben toch zo nieuwsgierig. Ik hoop dat als de postverbinding met Kaapstad weer geopend is…
De jenever van SvD is waarschijnlijk in Lourenco Marques [Maputo]..Ik kan niets doen daarmede daar hoegenaamd geen documenten of niets ontvangen heb..
17 Juli 1900
[bevinden in volkomen welstand] dit is een zeer voornaam ding in deze slechte tijden, daar de kost maar schaars en duur is. Brood is tegenwoordig een lekkernij, dat men maar eens per dag eet, te zeggen brood gemaakt uit half meel en half mielies (mais). Meel kost F. 10 per zak en is bovendien niet te krijgen en toch laten we onze nesjomme geen koude lijden daar er versche groenten en vleesch voldoende is tegen oude prijzen…
Stil en vervelend is het overal.
…Onze Spec. Politie is ook opgeheven, laatste Maandag, voor 8 dagen was deze reeds gedaan, doch heb ik tot heden gewerkt en natuurlijk ervoor betaald gekregen en morgen zal ik waarschijnlijk wat gaan handelen door de boer op te gaan van voedingsstoffen te koopen en die hier weer te verhandelen. Och was de oorlog toch maar gedaan. Dit onnoodige bloedvergieten van beide zijden…
Mededeling opheffing in het Afrikaans
Mededeling tot opheffing in het Engels
2 Augustus 1900
Nu hebben we hier een groote sof momenteel, geen vleesch, geen vet, geen kool om te branden, geen parafin, geen kaarsen etc. of liever van alles zooveel, dat men een uur loopen moet om iets te vinden te zeggen te koopen. En nu was ik dan vanmorgen uit om een vrijreis naar Holland te krijgen en was mij dit toegestaan maar de omstandigheden waren niet goed genoeg om er van te profiteeren. Vierde klas boot omdat er geen vijfde was enz.. Ik zei aikonne, dan maar liever gezien eerst een paar centjes te verdienen en dan liever op eigen kosten gaan. Trouwens waar ik het meeste bang voor was is kan ik weer terugkomen wanneer met zulke gelegenheid gaat…Het is anders slecht hier, er is geen cent te verdienen momenteel.
11 Aug 1900
Het laatst …van U gehoord heb was Maart gedateerd…en nu was mijn plan overtekomen, daar er toch niets te verdienen is momenteel maar wel uittegeven, maar eerstens had ik geen pleizier om over te gaan zooals de meeste enkele jongens…door liefdadigheid, dat de reis niets kost en tweedens ontving ik gister een brief…waarin mijn Ass.Mij. schrijft, dat ze spoedig in zake mijn agentschap zullen terugkomen…misschien het Hoofdagentschap…waarvoor ik al den tijd dat hier was gewerkt heb, niet maar vergooien zal door plotseling weg te gaan…in ieder geval kunt U ervan opaan, dat ik spoedig naar huis kom.7
7 Sept. 1900
Sinds Maart heb ik niets van U vernomen en kunt U denken hoe verlangend ik ben.…Zeg Herman [maatje die eerder vertrokken was] dat hij in vergelijking met thans niets heeft medegemaakt…Van SvD had gister brief, de 100 kistenaan mij afgezonden zijn, doch betwijfel ik ze ooit in mijn bezit komen. Dit scheen hij ook te denken en had voor dit geval al provisie gemaakt.
13 Sept. 1900
…daar de tijden hier zeer slecht zijn, alles verschrikkelijk duur en niets te verdienen…Een goed ding ware het wanneer er hier weder eens vrede kwam, hetgeen zich lang laat wachten, maar ook niet lang meer duren zal. Volgende week is Rousj Hasjojo [Joods Nieuwjaar].
Wij hebben hier dagelijksch Jom Kipoer [Vastendag/Grote verzoendag], want het is zeer moeilijk met geld in de zak kost te krijgen, hoewel we van het Relief Comite nog wekelijksch voor ons geld voldoende meel krijgen om brood te bakken en gewoonlijk is er ook vleesch te krijgen zoodat met soep boonen erwten brood en vleesch wij nog niet verhongeren.
12 Oct 1900
Tot mijn kolossalen blijdschap werd ik eergisteravond om 10 uur de bezitter van 5 Amsterdamsche brieven… Dat deze [eigen brieven] de laatsten tijd kort waren vindt oorzaak dat men niet alles schrijven kan en bovendien doordat algemeen gezegd werd het is nonsens te schrijven. De brieven komen niet door, dit schijnt onjuist geweest te zijn…
Entre nous dit heb ik spijt dat niet voor 3 maanden ben naar huis gegaan, want het is dagelijksch slechter in handel geworden…
Wat nu het leven in Johannesburg betreft, dit is er beter op geworden. We kunnen nu weer de noodige levensbehoeften krijgen tegen ouderwetsche prijs en kunnen ’s avonds weer de lamp opsteken…men moet er wel voor dringen om toegang te krijgen om te kunnen koopen. Wat de verveling betreft, och dit gaat nog wel. ’s Avonds spelen we whist, tot 10 uur gewoonlijk met zijn vieren, daar de vierde man geen nachtpermit heeft en om tien uur thuis zijn moet en verder met z’n drieen. Op Zondag is de visite maken dag en door de week zouden de verdiendagen moeten zijn, doch deze zijn de laatste drie maanden zeer schraal geweest…en nu ga ik aan Kaapstad opwarmen om mij het Hoofdagentschap te geven, doch daar ben ik nog niet zeker van…
18 Oct 1900
Verloving Wilhelmina
2 Nov. 1900
Ik loop nog altijd met den ziel onder den arm…Ik was altijd in verwachting het Hoofdagentschap van de levensverzekering te krijgen, doch ze schrijven mij dat ze dit niet voor de vaststelling van de vrede kunnen beschouwen. En wat zal men nu doen…Bij het sluiten van de vrede wou ik zoo graag bij zijn….. de handel is hier geregeld dood.
23 Nov 1900
De toestanden zijn hier nog even beroerd en slecht als tevoren en heb ik nog steeds niets te doen…Hier langer blijven betaalt niet. Dan in Godesnaam maar geprobeerd weer wat in Holland te verdienen …doch zoo als het thans staat is het verschrikkelijken denk ik is er in Holland of Engeland nog wel wat te verdienen om samen gelukkig te zijn. Terwijl aan de andere kant hoor ik dat de jongens allemaal weer verlangen om hier terug te komen. Het is anders ook niet pleizierig om thuis weer van honk af te beginnen met kleine verdienste, terwijl aan de andere kant hoor ik dat de jongens allemaal weer verlangen om hier terug te komen.
29 nov. 1900
En was ik van de week met een betrekking bezig maar is deze weer afgesprongen. En heb ik nu geadverteerd, misschien dat dit wat helpt, want om aan te komen in Holland zooals ik het verlaten heb is niet prettig en had ik gaarne nog een jaartje gewacht om dan in beteren doen aan te komen en zal ik nog een paar weken afzien, misschien loopt het nog een beetje mede.
…Van Kaapstad krijg ik ook van verschillende vriendenbrief die mij vragen of ik niets kan doen om hun een permit te bezorgen om hier terug te komen, daar schijnt het ook een verschrikkelijke sof te zijn, nog erger dan hier.
4 Jan. 1901
Nieuws is hier zeer weinig en weet ik amper …maar over 14 dagen denk ik zal er veel nieuws te vertellen zijn…Het is hier anders niet zoo prettig en wil de oorlog alles nog maar niet ophouden. Vanmorgen waren we weer groote inkoopen doen aan de reliefstores en hebben we weer elk ons rantsoen gekregen.
Ik geef U mijn woord, dat of de volgende week of over 14 dagen ik U groot nieuws mededeel.
Deportatie door de Engelse autoriteiten: Terugreis February 1901 S/S Gaul
[En ook nog enkele blijken van hoe Holland meeleefde in die dagen:]
