ISH (1874-1954)
In het jaar 1896 besloot de 22-jarige Amsterdams-joodse student in de wiskunde Isaäc Salomon Hijmans (ISH), geboren en getogen in Tiel, een betrekking aan te nemen bij de N.Z.A.S.M., de Nederlands Zuid-Afrikaanse Spoorwegmaatschappij, ten einde niet langer afhankelijk te zijn van zijn ouders, die in moeilijke financiële omstandigheden leefden, “Uwe omstandigheden van de laatste jaren, dat ik medehielp om dieper in de schulden te geraken”. Voor deze aanstelling was toestemming nodig door handtekening van zijn vader op het contract, want men werd destijds pas op 23-jarige leeftijd meerderjarig.
ISH doorliep de Hoogere Burgerschool te Tiel, deed landelijk eindexamen te Apeldoorn en verkreeg het diploma, waarvan vermelding in de Tielsche Courant van 2 augustus 1894. Daarna studeerde hij aan de faculteit der Wis- en Natuurkunde van de Universiteit van Amsterdam. Zijn ouders en 1 nog ongetrouwde zuster verhuisden omstreeks die tijd naar Amsterdam, Amstel 320.
Z’n reis naar Transvaal werd door de maatschappij voorgeschoten (bijlage: contract, schuldbekentenis etc.)
Met z’n werk bij de NZASM hield hij na enige tijd. Daarna deed ISH in Transvaal nog allerlei ander werk, doch door het uitbreken van de (2e) Boerenoorlog in 1900 was er van veel geld verdienen, zoals hij zich gedroomd had, geen sprake. Na de inname van Johannesburg ging hij ongeveer Januari 1901 waarschijnlijk op kosten van de Engelsen teleurgesteld naar Holland terug.
In fragmenten uit de brieven die hij met grote regelmaat aan zijn ouders schreef, deelde hij zijn ervaringen.
NB Sommige van de beschrijvingen moet men zien in het licht van het Zuid-Afrika van die tijd. Ze kunnen met de blik van vandaag als discriminerend worden ervaren. Toch meen ik dat zijn observaties in deze brieven waardevol zijn vanwege het boeiende tijdsbeeld dat ze schetsten.
De selectie van de fragmenten is (grotendeels) van Lies van der Lijn-Hijmans (1910-2006), met enige aanvulling, met name van brieven uit zijn laatste jaar in Zuid-Afrika tijdens de Boerenoorlog.
Inhoudsopgave /
(content in English)
1. De Reis
- Op weg naar Londen
- Vlissingen
- Noordzee
- London
- Over zee
- Southampton
- In de neighbourhood of Madeira
- Madeira
- Het Schip
- Nabij Capetown
2. Afrikaanse ervaringen
Kaapstad
Johannesburg
- Dagelijks leven
- Behandeling “zwarten”
- Goede Hoop
- Zelf huishouden
- Koken en asfalt
- Trouwerij Jet F
- “Logees” en ander ongemak
- Pretoria, seider bij Jet L-F
- Leven en schaduw van oorlog
- Fortuin maken? Risjes?
- Uitstapje
- Meerderjarig en Sjoel
- Nieuw onderkomen
- Verzetjes
- Koninginnedag , “kafferlocatie”
- Gymnastiek en maten etc
- Bezoek Krugersdorp
- Rousj hasjone
- Sport en gokken
- Stof
- Oud-hollands
- Joum Kipoer
- Hitte en onweer
- Verjaardag Pa
- Ziek
- Eten en zuinigheid
- “Boys”
- Rattenparade
- Thee op werk, “Koelies”, voorbereiding eigen zaken
- Dingaansdag, water, geld, Nieuwjaar
- Tandarts
- Mijnen
- Shamback
Capetown
- Robbeneiland & Wijnberg
- Terugreis en eigen weg
- Pesach, Zionnisme en meisjes
- Sprinkhanen en importmeisjes
- Kroningsfeest Wilhelmina (& E.Zola)
- Dreyfusz & Joodse Feestdagen
- Spoorzaken Pretoria & Elandsfontein
- Malie, muskieten & overplaatsing
Eigen baas
- Zzp-er
- Bruiloft
- Kroegbaas
- Zwasiekoning
- Hotelkosten, verzekeringen
- Zorgen over zaken en zuster
- Editor Randpost